Συμπεριφορισμός

Οι συμπεριφοριστικές θεωρίες της μάθησης, έλκουν τη φιλοσοφία τους από το θετικιστικό επιστημονικό παράδειγμα, βασικό ερώτημα του οποίου είναι πώς είναι δυνατόν να αποκτήσουμε αδιαμφισβήτητες γνώσεις, για την πραγματικότητα, την κατ' αίσθηση εμπειρία και τα γεγονότα, τα οποία αποτελούν τον αδιαμφισβήτητο και έγκυρο χώρο αναζήτησης της γνώσης. Βασικά χαρακτηριστικά των θεωριών αυτών είναι:

  • Για την επίτευξη της μάθησης δεν ενδιαφέρει η εσωτερική λειτουργία των υποκειμένων αλλά εστιάζουμε την προσοχή μας στην ανάλυση των χαρακτηριστικών εισόδου – εξόδου της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
  • Η μάθηση είναι ζήτημα δημιουργίας συνδέσεων μεταξύ των ερεθισμάτων και των αντιδράσεων ενώ για να αντιληφθούμε την πολυπλοκότητα των συμπεριφορών πρέπει να τις κατατμήσουμε σε στοιχειώδεις μονάδες.
  • Μεγάλο ρόλο στην αντίδραση παίζουν οι ενισχύσεις που δέχεται το άτομο για την υιοθέτηση συγκεκριμένων συμπεριφορών.

Είναι η φιλοσοφία που έχει επηρεάσει τα λογισμικά εξάσκησης και πρακτικής (drill and practice) που ρίχνουν το βάρος περισσότερο στην ατομική εργασία του μαθητή. Στα μέσα του περασμένου αιώνα αναπτύχθηκαν συγκεκριμένες εφαρμογές εκπαιδευτικής τεχνολογίας όπως οι διδακτικές μηχανές του Skinner οι οποίες προσέφεραν:

  • Διδασκαλία με γραμμική οργάνωση
  • Σταδιακή προσέγγιση της πληροφορίας
  • Ιεραρχική δομή στη προσφερόμενη πληροφορία
  • Κατάτμηση της ύλης
  • Θετική ή ουδέτερη ενίσχυση

Κατά τον Skinner:

  • Οι διδακτικοί και παιδαγωγικοί στόχοι πρέπει να διατυπώνονται με πολύ συγκεκριμένο τρόπο και με σαφή περιγραφή των επιδιωκόμενων αλλαγών στη συμπεριφορά των μαθητών. Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της μάθησης θα πρέπει να γίνεται κατά τρόπο μετρήσιμο.
  • Η ύλη θα πρέπει να δομείται με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να την ακολουθήσουν όλοι οι μαθητές. Θα πρέπει επίσης να ξεχωρίζουν τα βήματα ή τα στάδια προόδου που προαπαιτούνται για να φτάσουν οι μαθητές στην επίτευξη των μαθησιακών στόχων.
  • Η μάθηση πρέπει να προχωρεί γραμμικά χωρίς διακλαδώσεις. Η σχολική ατμόσφαιρα χρειάζεται να γίνει περισσότερο ενισχυτική και αισιόδοξη.
  • Το πρόγραμμα πρέπει να είναι κατασκευασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγονται τα λάθη από τη μεριά του μαθητή

Ο Crowder επεκτείνοντας το μοντέλο του Skinner δημιούργησε το δικό του διδακτικό μοντέλο όπου υπήρχε η δυνατότητα διακλάδωσης και πολλαπλών επιλογών του εκπαιδευτικού προγράμματος, γεγονός που επέτρεψε μια καλύτερη προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες του κάθε μαθητή. Κατά τον Crowder:

  • H εκπαιδευτική εφαρμογή πρέπει να ακολουθεί διακλαδώσεις ή πολλαπλές επιλογές.
  • Η απάντηση του μαθητή καθορίζει το τι θα ακολουθήσει ως παρουσίαση από το πρόγραμμα.
  • Όταν ο μαθητής κάνει λάθος πρέπει να του παρέχονται περαιτέρω επεξηγήσεις, ώστε να βρει τη σωστή απάντηση.

Στα λογισμικά που εμφορούνται από αυτό το παράδειγμα χρησιμοποιείται εκτενώς η λογική της θετικής ενίσχυσης (με ήχους, εικόνες κλπ.) και ακολουθείται συνήθως γραμμική πορεία, κατανεμημένη σε επάλληλα στάδια κλιμακούμενης δυσκολίας. Ο κάθε μαθητής μπορεί να ακολουθεί το δικό του ρυθμό, κάτι που είναι θετικό, αλλά δεν αξιοποιείται η συνεργατική μάθηση. Ο Η/Υ αναλαμβάνει το ρόλο του εκπαιδευτικού, ο οποίος μεταδίδει ή ελέγχει το γνωστικό επίπεδο των μαθητών. Στα θετικά αυτών των λογισμικών συγκαταλέγονται η "νομιμοποίηση" του μαθητή να κάνει λάθος (δοκιμή και πλάνη), η άμεση αξιολόγηση της πράξης, η εξατομίκευση και επίτευξη μικρών και σταδιακών επιτυχιών που ενισχύουν το αυτοσυναίσθημα των λιγότερο "προχωρημένων" μαθητών.

Εικονίδιο ηΔραστηριότητας Μελέτη Περίπτωσης

Ένα σημαντικό σημείο που θα πρέπει να σταθούμε είναι η αποσαφήνιση των στόχων κάθε διδακτικής/μαθησιακής δραστηριότητας. Από ποιο παιδαγωγικό/φιλοσοφικό διαπνέεται και ποια είναι τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα μιας συγκεκριμένης επιλογής.

Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα http://online.eduportal.gr/a/glossadim/glossasyn1.htm. Ασχοληθείτε λίγο με την εφαρμογή. Στα πλαίσια ποιάς θεωρίας μάθησης θα εντάσσατε τη συγκεκριμένη δραστηριότητα; Μπορείτε να καταγράψετε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα μιας τέτοιας διδακτικής παρέμβασης;