Εποικοδομιστικές Θεωρίες

Ο κοινωνικός εποικοδομισμός, με κύριο εκπρόσωπο του τον Vygotsky, τονίζει την σημαντικότητα του κοινωνικού συγκείμενου στην διαδικασία της οικοδόμησης και της κατανόησης της γνώσης. Οι αλληλεπιδράσεις του ατόμου με τον κόσμο καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο ερμηνεύει και οριοθετεί τον κόσμο που το περιβάλλει. Συνεπώς, οι ιδέες, τα γνωστικά σχήματα και οι πεποιθήσεις μας για τον κόσμο, είναι δημιουργήματα της συλλογικής συνείδησης. Η συσσωρευμένη γνώση και εμπειρία αντανακλά την κουλτούρα και τον πολιτισμικό-ιστορικό χαρακτήρα της κοινωνίας, μέσα στην οποία αναπτύσσεται ο οργανισμός (Ματσαγγούρας, 2000). Οι πρώιμες θεωρίες του παιδιού για τον νου, την ζωή και τον εαυτό, βασίζονται και διαμορφώνονται από τις αλληλεπιδράσεις του με την οικογένεια και το στενό του κοινωνικό περίγυρο από την νηπιακή ακόμα ηλικία (Gardner, 2004).

Ο κοινωνικός εποικοδομισμός βασίζεται στα παρακάτω θεωρήματα σχετικά με την πραγματικότητα, την γνώση και την μάθηση.

  • Η πραγματικότητα κατασκευάζεται μέσω της κοινής ανθρώπινης δραστηριότητας. Τα άτομα μιας κοινότητας ανακαλύπτουν από κοινού και προσδιορίζουν τις ιδιότητες του κόσμου που τους περιβάλλει, προσδίνοντας νόημα και ερμηνεύοντας τις σχέσεις του υλικού και πνευματικού τους κόσμου.
  • Η γνώση είναι κοινωνικά προσδιορισμένη. Οι άνθρωποι από κοινού κατασκευάζουν και σηματοδοτούν τον κόσμο, βασισμένοι στις κοινές εμπειρίες, παραδοχές και την κοινή ιστορική και πολιτισμική τους καταγωγή.
  • Η μάθηση είναι μια κοινωνική διαδικασία. Δεν λαμβάνει χώρα αποκλειστικά στον εγκέφαλο του ατόμου, ούτε και είναι μια παθητική διαδικασία πρόσκτησης εμπειριών και πληροφοριών. Μάθηση συμβαίνει όταν οι άνθρωποι συσχετίζουν από κοινού και σηματοδοτούν τα δεδομένα λαμβάνοντας υπόψη (συνειδητά ή όχι) το κοινωνικό συγκείμενο.

Τα χαρακτηριστικά της προσέγγισης αυτής είναι:

  1. Η ενεργός γνωστική οικοδόμηση που συντελεί στην εκ βάθους κατανόηση
  2. Η εγκαθιδρυμένη μάθηση (situated cognition) που λαμβάνει χώρα σε συγκεκριμένο πλαίσιο με αυτόνομη δραστηριότητα και κοινωνική και νοητική υποστήριξη
  3. Η κοινότητα, μέσα από την οποία λαμβάνει χώρα η μάθηση, συντελεί στη διάχυση της κουλτούρας και των πρακτικών της
  4. Η συνομιλία (discourse) που καθιστά εφικτή τη συμμετοχή και τη διαπραγμάτευση στο πλαίσιο της κοινότητας

Στην κοινωνικοπολιτισμική προσέγγιση της νόησης, βασική παραδοχή είναι ότι όταν ένα άτομο συμμετέχει σ' ένα κοινωνικό σύστημα, η κουλτούρα αυτού του συστήματος και τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία (κυρίως η γλώσσα) διαμορφώνουν τη γνωστική του συγκρότηση και συνιστούν πηγή μάθησης και εξέλιξης.

Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται προγράμματα προσομοιώσεων και μοντελοποιήσεων, "κατασκευής" μικρόκοσμων, επίλυσης προβλημάτων, ανοιχτά περιβάλλοντα μάθησης που επιτρέπουν είτε στον εκπαιδευτικό να παρέμβει και να τα προσαρμόσει είτε, το σπουδαιότερο, στο μαθητή να παρέμβει ώστε να ελέγξει την πορεία της μαθησιακής διαδικασίας, προγράμματα που προσφέρουν πολλαπλές αναπαραστάσεις των εννοιών, προσφέρονται ως εργαλεία που βοηθούν στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, την πρωτοβουλία, ευνοούν τις συνεργατικές μορφές μάθησης και εν τέλει, εφόσον είναι συνεπή στη θεωρητική τους θεμελίωση, υποστηρίζουν τη σταδιακή δόμηση της γνώσης σε ατομικό αλλά και ομαδικό επίπεδο.

Ο/η εκπαιδευτικός, λειτουργώντας ως εμψυχωτής και αρωγός στις προσπάθειες των μαθητών, φροντίζει να δημιουργεί το κατάλληλο κλίμα, συντονίζει και βοηθά στην οργάνωση των δραστηριοτήτων.

Εικονίδιο ηΔραστηριότητας Στοχασμός
Σε σχέση με τις εκπαιδευτικές εφαρμογές των γνωστικών θεωριών,  ποιές διαφοροποιήσεις θα πρέπει να γίνουν για να είναι ένα εκπαιδευτικό λογισμικό συμβατό με τις αρχές και τη φιλοσοφία των  εποικοδομιστικών θεωριών;