Γνωστικές Θεωρίες

Οι γνωστικές θεωρίες μάθησης προέκυψαν ως αποτέλεσμα προβληματισμού και κριτικής προς τις συμπεριφοριστικές θεωρίες, μιας και οι θεωρίες αυτές παραγνωρίζουν τι συμβαίνει μέσα στο νου του ατόμου που μαθαίνει. Όλες οι προσπάθειες στρέφονται στην ερμηνεία των εσωτερικών διαδικασιών γνωστικής ανάπτυξης και μάθησης. Σημαντικό ρόλο στις διαδικασίες μάθησης του ατόμου παίζουν οι εσωτερικές γνωστικές δομές καθώς, η επίδρασή τους από τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και εσωτερικές προσπάθειες του ατόμου να ανταποκριθεί στη σύγκρουση που επιτελείται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο παράγοντες. Αυτές οι δομές και οι διαδικασίες δεν είναι οι ίδιες σε όλες τις ηλικίες, αλλά μεταβάλλονται καθώς το άτομο εξελίσσεται, τόσο ως αποτέλεσμα βιολογικής ωρίμανσης, όσο και ως αποτέλεσμα επίδρασης των εμπειριών που αποκτά το άτομο. Έτσι, το παιδί δεν είναι μια μικρογραφία ενήλικα, ούτε οι γνωστικοί μηχανισμοί του δουλεύουν με τρόπο ανάλογο προς εκείνον του ενήλικα.

Κύρια χαρακτηριστικά των θεωριών αυτών είναι:

  • Το γνωστικό σύστημα αυτo-οργανώνεται και εξελίσσεται προς καταστάσεις ισορροπίας.
  • Οι γνώσεις δεν είναι αντίγραφα της πραγματικότητας αλλά αφομοιώσεις του πραγματικού.
  • Γνωρίζω ένα αντικείμενο όταν ενεργώ πάνω σε αυτό και το μεταμορφώνω.
  • Οι γνωστικές διεργασίες είναι μια συνεχής επεξεργαστική λειτουργία.
  • Κάθε γνωστική διεργασία συνίσταται από αναπαραστάσεις και από επεξεργασίες.
  • Οι γνώσεις είναι δομές σταθεροποιημένες στη “μακροπρόθεσμη μνήμη”.
  • Οι αναπαραστάσεις διαφοροποιούνται των γνώσεων γιατί είναι αυτόματα ενεργές ενώ μια γνώση πρέπει να δραστηριοποιηθεί ώστε να είναι διαθέσιμη.
  • Οι γνώσεις συνδέονται με τη δράση με σκοπό τη μοντελοποίηση και το μετασχηματισμό της πραγματικότητας.

 Οι Γνωστικές Θεωρίες, όπως και οι συμπεριφοριστικές θεωρίες, στηρίζονται στη θεώρηση της αντικειμενικής γνώσης. Ο στόχος παρέμεινε ο ίδιος δηλαδή η μεταφορά της γνώσης με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.

Τα λογισμικά που εμφορούνται από τις γνωστικές θεωρίες είναι κλειστά λογισμικά, τα οποία όμως προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τα βασικά στάδια κατάκτησης της γνώσης δηλαδή λήψη πληροφορίας – ανεύρεση ή ανάκληση - επεξεργασία – αποθήκευση.

Γίνεται προσπάθεια απλοποίησης των γνωστικών σχημάτων κατάτμησης των σύνθετων εννοιών σε απλούστερες, δίνεται η δυνατότητα σύγκρισης ενώ η ανατροφοδότηση έχει ως σκοπό την ενθάρρυνση και την ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης. Ο μαθητής ενθαρρύνεται να έρθει σε επαφή με το λογισμικό, να πειραματιστεί και δημιουργήσει το δικό του τρόπο κατάκτησης της γνώσης (π.χ. Η γλώσσα Logo του Papert).

Η ανατροφοδότηση της γνώσης στις εφαρμογές που εμφορούνται από αυτό το παράδειγμα ενθαρρύνουν τους μαθητές να συμμετάσχουν στη διαδικασία πρόσκτησης της γνώσης.

Ο μαθητής κάνει συγκρίσεις και ξεχωρίζει έννοιες.

Οι εφαρμογές προσπαθούν να παράσχουν πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό και προσομοιώσεις της πραγματικότητας, έτσι ώστε να δώσουν τη δυνατότητα στο μαθητή να ανακαλύψει, να συσχετίσει και να οργανώσεις τα πληροφοριακά σχήματα και να τα μετασχηματίσει σε γνωστικά σχήματα τα οποία μπορούν να κατανοηθούν από τον ίδιο. Παραδείγματα τέτοιων εφαρμογών είναι τα διάφορα εκπαιδευτικά εμπορικά προγράμματα που κυκλοφορούν στην αγορά. 

Εικονίδιο ηΔραστηριότητας Μελέτη Περίπτωσης
Τα λογισμικά που εμφορούνται από τις γνωστικές θεωρίες μάθησης έχουν πολλές ομοιότητες αλλά και σημαντικές διαφορές από τα συμπεριφοριστικά πακέτα.

 

Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα μιας εταιρίας η οποία αναπτύσσει και εμπορεύεται τέτοια πακέτα π.χ. η SIEM (http://www.siem.gr/downloads.html), κατεβάστε ένα DEMO μιας εφαρμογής, δουλέψτε λίγο μαζί της και προσπαθήστε να δείτε σε ποια σημεία η εφαρμογή εμμένει σε συμπεριφοριστικές πρακτικές και που διαφοροποιείται.
Μια άλλη, εναλλακτική, πρόταση είναι να δουλέψετε το εκπαιδευτικό πακέτο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για το μάθημα της Γλώσσας της Ε-Στ' Δημοτικού και να κάνετε την ίδια αξιολόγηση πιέζοντας ΕΔΩ.